Działanie performatywne członków wspólnot vodou, Madame Nerval i Legphibao

7/10/2019 {poniedziałek} 19:30
Instytut Grotowskiego, Sala Teatru Laboratorium

Wstęp wolny, wymagana rezerwacja miejsc
W trakcie wydarzeń zbierane będą dobrowolne wpłaty na rzecz wspólnot Madame Nerval i Legphibao.

Przekroczyć barierę
Fot. ze zbiorów prywatnych

Żywe sztuki haitańskiego vodou nie znają europejskich terminów teatralnych, takich jak reżyser, choreograf czy  aktor. Dlatego też znacznie różnią się od zachodnich procesów scenicznych. Zaliczane do żywych sztuk „przemiany”, kładą mały nacisk na efekt wywierany na widza, akcentując proces „przemiany”, mimo że sam termin „przemiana” w miejscowym języku kreolskim nie występuje. W opisach etnologów i antropologów nawiedzenie vodou jest często przedstawiane za pomocą obrazu konia (adept vodou) dosiadanego przez jeźdźca (duch). Jest to piękny obraz, ale jako badacza i artystę interesuje mnie sam proces.

Gdy zapytałem moją matkę inicjacji, mambo Nini, co robimy podczas naszych twórczych warsztatów, czerpiących bezpośrednio z żywej tradycji, odpowiedziała: „Przebijamy mur”. „Przekraczanie” jest kluczowym pojęciem w procesie „przemiany” podczas obrzędów haitańskiego vodou, które zawsze rozpoczynają się od wezwania strażnika bariery, Papy Legby. Wyznawcy vodou przebijają się, by tak rzec, przez swoje obronne mury, aby dotrzeć do głębokich pokładów emocji, przedzierają się przez indywidualny i zbiorowy chaos, aby ustanowić naturalny porządek, wyłaniający się na polu bitwy. Jestem wdzięczny haitańskim wspólnotom vodou za pokazanie mi, co oznacza „przebić się przez mur” oraz oddać swoje bezbronne ciało i duszę podczas artystycznej akcji.

Koncepcja żywych sztuk „przebijania muru”, na której bazują nasze działania artystyczne, wymaga jeszcze wielu dyskusji i doprecyzowania, ale chciałbym zwrócić tu uwagę na pojęcie „tymczasowości”. Obrzędy haitańskiego vodou odprawiane przez assogoués (adeptów trzeciego stopnia) odbywają się według tradycyjnego scenariusza. Zwykle inicjowane są modlitwą „Dior, która wzywa duchy w ustalonej kolejności, zaczynając od Legby, strażnika granicy. Długość i liczba pieśni uzależniona jest od tego, ile potrzeba czasu, aby Duch mógł się objawić. Czas trwania wydarzenia nie jest dostosowany do potrzeb świadków (widzów), ale uzależniony od tego, ile czasu wymaga proces przemiany. Dlatego ramy czasowe naszych działań artystycznych pozostają otwarte, nawet jeśli mieszczą się one w nowych, twórczych strukturach wypracowanych przez wspólnoty vodou. Poszczególni śpiewacy spontanicznie decydują o czasie trwania i liczbie pieśni w każdej części działania performatywnego, a struktura „otwarta” ma na celu „przebicie się przez mur”, otwarcie się na to, co żywe i nieoczekiwane.

Fabrice Nicot

Członkowie wspólnot Madame Nerval (Jacmel) i Legphibao (Cap Haitien)

Madame Nerval (Jacmel), założone w 1917 roku, jest jednym z najstarszych lakou na Haiti (lakou oznacza wieś, zespół zabudowań typowy dla kultury vodou). Charles Najman poświęcił mu film dokumentalny „Iluminacje Madame Nerval” (ARTE TV). Na czele wspólnoty stoi Marie-Suze Jean-Baptiste (Mambo Nini), która występowała już jako haitańska artystka vodou na kilku europejskich scenach, w tym w Cité de la Musique w Paryżu. Liderem śpiewaków w lakou Madame Nerval jest Dalia Jean, a Nadilie Charles i Saintelus Candy czuwają nad pracą muzyków grających na instrumentach perkusyjnych.

Legpbibao (Cap Haitien) jest znacznie młodszym lakou. Zostało założone w 2008 roku przez Marie-Carmele Mentor i bardzo aktywnie promuje haitańską kulturę. Śpiewakami w Legpbibao kieruje adjenikon Mirlande Merville. Fabrice Nicot wybrał tę grupę po kilku latach współpracy z różnymi wspólnotami vodou na Haiti.

Fabrice NicotFabrice Nicot wykłada przedmioty teatralne na Université de Paris-VIII oraz antropologię na Uniwersytecie Stanowym w Haiti. Ukończył studia aktorskie w Państwowej Szkole Sztuk i Technik Dramatycznych E.N.S.A.T.T. i na Université Sorbonne-Nouvelle (Paris-III). Nicot jest badaczem, aktorem, reżyserem i pedagogiem, uczącym i tworzącym we Francji i na świecie; współzałożycielem i byłym dyrektorem Festiwalu i Akademii Sztuk Sakralnych im. Andrieja Tarkowskiego. Przez trzy lata mieszkał na Haiti we wspólnotach vodou, gdzie przeszedł inicjację. Jest specjalistą w dziedzinie żywych sztuk haitańskiego vodou i sztuk „przemiany” na świecie (Haiti, Benin, Etiopia, Indie itd.).

Wystepują: Marie-Suze Jean-Baptiste (Mambo Nini), Marie-Carmele Mentor (Mambo Satela), Mirlande Merville, Dalia Jean, Nadilie Charles, Saintelus Candy
Reżyseria: Fabrice Nicot
Język: haitański język kreolski, bez tłumaczenia (w spektaklu pada niewiele słów)
Czas trwania: 120 min

7/10/2019, 19:30

W trakcie wydarzeń zbierane będą dobrowolne wpłaty na rzecz wspólnot Madame Nerval i Legphibao.

Galeria zdjęć