Aktualnie jesteś: Otwarty Uniwersytet Poszukiwań / Kursy wiodące

Teatr poza teatr

Kurs wiodący
Rok akademicki 2015/2016

Idea

Jest rzeczą ciekawą, że postulat autonomizacji sztuki teatru zbiega się z próbami definicji użyteczności teatru. Pod koniec XIX wieku teatr uwalnia się od literatury i pojawiają się próby definicji jego wyjątkowej cechy odróżniającej go od innych sztuk, a równocześnie formułowane są postulaty wykorzystania teatru jako medium diagnozującego rzeczywistość (teatr – niczym naturalistyczna powieść – miałby kreślić niemalże medyczną diagnozę społeczeństwa). Tworzenie teatru z perspektywy utylitaryzmu nie było niczym nowym, bo przecież jego związek z politycznością (nawet dosłowną) nie był niczym rewolucyjnym. Uderza jednak, że bardzo szybko teatr jako wartość sama w sobie przestaje artystom teatru wystarczać: pojawia się szczególna dynamika teatralnego dzieła, które stając się autonomiczne, na nowo szuka relacji z tym, co nieteatralne. Twórcy teatralni, gdy tylko odnajdują – ich zdaniem – esencję teatru, natychmiast dążą do jej przekroczenia.

Taka dynamika cechuje doświadczenie teatralne Jerzego Grotowskiego, dla którego najbardziej podstawowy model teatralnej relacji, raz odnaleziony, natychmiast prowokuje do jego przekraczania, czego skrajnym rezultatem była rezygnacja z działań par excellence teatralnych. Jeśli nawet teatr nie służył Grotowskiemu do poznawania całych społeczeństw (daleko stąd do idei teatru-analitycznej powieści psychologicznej) to przecież był narzędziem badania – a może i zmieniania – człowieka. Jakby u źródeł teatru tkwiła nie tyle teatralność, ile wezwanie do przekroczenia tego, co teatralne. Przekonali się o tym: Peter Brook, dla którego teatr stanowił narzędzie międzykulturowych mediacji; Robert Wilson, którego teatr stawał się pomostem do doświadczenia osób o innym sposobie obcowania ze światem; Pippo Delbono, którego teatr ożywał dzięki działaniom osób spoza teatralnego świata.

Teatr, znajdując swoją istotę, natychmiast chce stanąć ponad nią. Jakby jego naturą było właśnie nieustanne odbijanie się od założycielskiego paradygmatu, jego przekraczanie, a czasem nawet negowanie. Teatralność, ta wyjątkowa cecha teatru czyniąca go sztuką niezależną, nie istnieje bez tego, co ponad tą teatralnością. I właśnie ten transgresyjny charakter teatru sprawił, że sztuka ta nie zamknęła się we własnych ramach, ale – ledwo udowodniwszy swoją autonomiczność – na nowo wchodziła w relacje ze światem i innymi sztukami. Od powojnia mnożyły się teorie i postulaty domagające się wyrwania teatru z orbity innych sztuk, podobnie jak niemal w tym samym czasie muzyka odkrywała teatralny charakter koncertu (John Cage) czy malarstwo – teatralny charakter malarskiego gestu (Jackson Pollock). Poza teatralnymi środowiskami rodziły się teorie performansu. XX wiek, choć miał być wiekiem upadku teatru (czyż kino nie miało zabić sztuki sceny?), stał się okresem jego niebywałego rozwoju: teatr okazał się niebywale ekspansywny, a teatralność odnajdywana była w najróżniejszych ludzkich działaniach: artystycznych bądź – pozornie – bardzo od nich odległych. Wróżono teatrowi kres, a tymczasem teatr zaraził własną istotą najróżnorodniejsze formy ludzkiej aktywności.

Kolejny kurs Otwartego Uniwersytetu Poszukiwań poświęcony będzie dynamice relacji teatr – to, co poza teatrem. To z jednej strony rozważania o artystach, którzy poszukując źródeł teatru, odkrywali jego związki z rzeczywistością nieteatralną, z drugiej zaś o sztuce, która szukając swojej cechy indywidualnej, zmieniała sposób rozumienia i funkcjonowania innych sztuk. Wykłady i seminaria będą próbą opowiedzenia z różnych perspektyw o współczesnych artystach teatru, ze szczególnym uwzględnieniem zaproszonych przez Instytut Grotowskiego do udziału w Olimpiadzie Teatralnej w 2016 roku takich twórców jak: Eugenio Barba, Peter Brook, Romeo Castellucci, Pippo Delbono, Jan Fabre, Walerij Fokin, Heiner Goebbels, Krystian Lupa, Tadashi Suzuki, Theodoros Terzopoulos, Krzysztof Warlikowski czy Robert Wilson.

Opiekun naukowy: dr Piotr Olkusz
Koordynatorka: Sylwia Fiałkiewicz

Program

pt.
04/12/2015
18:00
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Obraz sceny

Wykład dr. Piotra Olkusza w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
sob.
05/12/2015
 
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Zobaczyć spektakl

Seminarium dr. Piotra Olkusza dla grupy roboczej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
pt.
15/01/2016
18:00
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Formy muzyczności

Wykład dr Anny Róży Burzyńskiej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
sob.
16/01/2016
 
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Cisza i dźwięk

Seminarium dr Anny Róży Burzyńskiej dla grupy roboczej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
pt.
19/02/2016
18:00
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Muzeum jako scena zjawiania się „innego”

Wykład prof. UJ dr. hab. Tomasza Majewskiego w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
sob.
20/02/2016
 
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Intermedia i machiny – aparaty muzeum

Seminarium prof. UJ dr. hab. Tomasza Majewskiego dla grupy roboczej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
pt.
01/04/2016
18:00
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
JA w spektaklu

Wykład Łukasza Drewniaka w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
sob.
02/04/2016
 
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Teatr i pierwszy świat

Seminarium Łukasza Drewniaka dla grupy roboczej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
pt.
06/05/2016
18:00
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Scenografie antropocenu. Transdyscyplinarna perspektywa badań nad antropocenem

Wykład dr hab. Agnieszki Jelewskiej-Michaś i dr. Michała Krawczaka w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
sob.
07/05/2016
 
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Post-Apocalypsis. Sztuka w czasach antropocenu

Seminarium dr hab. Agnieszki Jelewskiej-Michaś i dr. Michała Krawczaka dla grupy roboczej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
pt.
03/06/2016
18:00
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Pielgrzym – Spełnik – Performer

Wykład prof. Dariusza Kosińskiego w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
sob.
04/06/2016
 
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Emaus cum figuris

Seminarium prof. Dariusza Kosińskiego dla grupy roboczej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
pt.
17/06/2016
18:00
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Polityczność w teatrze. Ewolucje

Wykład dr Joanny Krakowskiej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
sob.
18/06/2016
 
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Zaangażowania ponad teatr

Seminarium dr Joanny Krakowskiej dla grupy roboczej w ramach OUP

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
pt.–sob.
23–24/09/2016
 
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Świat miejscem prawdy

Sesja organizacyjna dla grupy roboczej OUP przed Olimpiadą Teatralną

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
sob.
17/12/2016
9:00
Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze
Teatr poza teatr

Spotkanie podsumowujące kurs wiodący OUP, prowadzący dr Piotr Olkusz

Instytut Grotowskiego, Sala Kinowa, Przejście Żelaźnicze